Istorijat 

Istorija prvog dvorskog kompleksa u Beogradu seže sve do četrdesetih godina 19. veka, kada je imanje koje je obuhvatalo prostor današnjeg Pionirskog parka, zajedno sa Devojačkim parkom, između Ulica kralja Milana i Kraljice Natalije, kupio Stojan Simić, jedan od najuticajnijih ljudi Kneževine Srbije, vođa ustavobraniteljskog režima i predsednik Državnog saveta.

Simić je isušio močvare, nasuo i izravnao teren, i na neparnoj strani današnje Ulice kralja Milana podigao kuću u periodu 1840-1842. godine, koja je kasnije dobila naziv Stari konak. Otkup ovog zdanja sa okolnom baštom za potrebe smeštanja dvora kneza Aleksandra Karađorđevića 1842/43. godine označio je nastajanje prvog dvorskog kompleksa u Beogradu. Zgrada je za potrebe kneževskog dvora detaljno preuređena i znatno proširena, oko bašte je podignuta ograda a ostatak močvare je isušen i bašta iznova uređena. Pretvaranju u reprezentativnije uređen „vernakularni vrt“ posvetila je pažnju još kneginja Persida Karađorđević. Dvorska bašta bila je podeljena na vrt, okrenut ka Ulici kralja Milana koji je činio reprezentativni deo dvorske celine i na park u zadnjem delu ograđen zidanom ogradom. U središnjem delu parka nalazio se bazen sa skulpturom devojke sa krčagom u ruci, izrađenom u Beču. Od sredine 19. veka oko Starog konaka, kao stožera budućeg kompleksa, podignut je čitav niz građevina: Mali dvorac, Dvor prestolonaslednika (zgrada Ministarstva inostranih i unutrašnjih poslova), zgrada Maršalata dvora i nekoliko pomoćnih objekata prema Dvorskoj (danas ulica Dragoslava Jovanovića) i ulicama Kneza Miloša i Krunskoj. Nijedna od navedenih građevina nije sačuvana do danas. 

Stil izgradnje

Ovu je zgradu u duhu akademizma i s dekoracijom antičkog, renesansnog i baroknog porekla, projektovao Aleksandar Bugarski, a na osnovu zamisli i prema uputstvima samog kralja Milana Obrenovića. To je veoma reprezentativno zdanje, koje su prvobitno krasile i dve velike kupole sa pozlaćenim krunama na vrhu. Međutim kako je zgrada Starog Dvora teško oštećena u oba Svetska rata, današnji izgled Dvora se delimično razlikuje od prvobitnog. Neki delovi palate su potpuno uništeni (na primer Dvorska kapela) ili su izmenjeni. Dvoglavog orla u poletu na vrhu ugaone kupole, u komunističkom periodu, zamenila je zvezda petokraka, simbol nove države. Početkom 1997. godine skinuta je petokraka, a u septembru iste godine nakon sanacije kupole postavljena je pozlaćena skulptura dvoglavog orla, rad vajara Miroljuba Stamenkovića, izrađen po projektu arhitekte Zorana Jakovljevića.

O unutrašnjoj dekoraciji Starog dvora brinula se komisija koju su pored arhitekte Bugarskog činili profesor Velike škole Mihailo Valtrović i slikar Domeniko d’Andrea. Celokupan dekorativni ukras i nameštaj dvora nabavljeni su u bečkim umetničkim radionicama. Skladnim odnosom između simetrične forme i akademski oblikovanih fasada sa bogatom dekoracijom antičkog, renesansnog i baroknog porekla, Stari dvor odražava vladajuće akademske stilske i arhitektonske koncepcije i predstavlja najraskošniju vladarsku rezidenciju do tada podignutu u Srbiji.

Ideja o formiranju složenijeg dvorskog kompleksa uticala je na to da značenje glavne fasade Starog dvora dobije fasada orijentisana prema dvorskom vrtu i planiranom desnom krilu kompleksa, dvoru prestolonaslednika. Ova fasada je, kao i fasada prema Ulici kralja Milana, bila znatno raskošnije ukrašena u odnosu na preostala dva fasadna platna. Njena simetričnost istaknuta je položajem glavnog ulaza kao i tročlanom podelom i skladnim rasporedom arhitektonskih elemenata – balkona, stubova sa jonskim i korintskim kapitelima, parova karijatida, dekorativne fasadne plastike i dvema kupolama ukrašenim kraljevskim krunama. 

Rušenje i obnova 

Nakon dinastičke smene na vladarskom prestolu Srbije 1903. godine, Stari konak je porušen, a Stari dvor je postao zvanična rezidencija dinastije Karađorđević. Zbog stradanja objekta u bombardovanju tokom Prvog svetskog rata, 1921. godine otpočeli su radovi na restauraciji zdanja. Komisiju koja je vodila ove radove činili su predstavnici Ministarstva građevina i finansija, upravnik dvora i slikar Uroš Predić. Do aprila 1922. završena je većina radova, obnovljeni su pozlaćeni gipsani radovi na zidovima zimske bašte i u svečanoj sali, a sve prostorije opremljene su novim nameštajem, nabavljenim u Lionu i Beču.

Naredna temeljna obnova Starog dvora usledila je tokom 1930. i 1931. pod nadzorom arhitekte uprave dvora Dragomira Tadića. Sve fasade i dekorativna plastika objekta, prvobitno izvedeni u malteru, zamenjeni su likorezačkim i ukrasnim radovima u veštačkom kamenu, koji su rađeni pod nadzorom arhitekte Svetomira Lazića. Stari dvor je teško oštećen u bombardovanju Beograda 6. aprila 1941. godine. Posle oslobođenja i društvenih promena koje su potom nastupile, staro dvorsko zdanje dobilo je novu namenu. Izmenama nastalim tokom rekonstrukcije 1947-1949. godine, građevina je dobila ne samo novu funkciju već i potpuno novo rešenje ulazne partije i fasade prema Bulevaru kralja Aleksandra, prema projektu arhitekte Dragiše Brašovana. Prilikom ove rekonstrukcije uklonjene su i dve manje kupole sa kraljevskim krunama, a na obnovljene delove fasada nisu vraćena nekadašnja kraljevska znamenja.