Arheološka istraživanja otkrila su bogate grobne priloge, ostatke ratničke opreme, luksuzni nakit i neobičan predmet koji ovo područje povezuje sa drevnim Egiptom.

Velika humka nalazi se na lokalitetu Trnjaci, u okviru praistorijske nekropole Ravni lug. Na ovom prostoru registrovano je oko 20 humki i više desetina grobova iz bronzanog i starijeg gvozdenog doba. Posebno se izdvaja upravo ova humka, koja je znatno veća od ostalih i svedoči o posebnom položaju osobe koja je u njoj sahranjena.

Arheolozi su Veliku humku istraživali 1977. i 1978. godine, pod rukovodstvom Mihaila Zotovića, tadašnjeg direktora Narodnog muzeja u Užicu. Humka ima prečnik od oko 45 metara i visinu do 2,5 metra. Njena veličina, kamena konstrukcija i brojni grobni prilozi ukazuju na to da nije bila namenjena običnom stanovniku tadašnje zajednice, već pripadniku društvene elite.

U samom središtu pronađen je grob kremiranog odraslog muškarca, za kojeg se pretpostavlja da je bio knez ili plemenski poglavar. Njegovi spaljeni ostaci pažljivo su položeni u kamenu grobnicu. Posebno je zanimljivo to što je reč o jedinom kremiranom grobu na čitavoj nekropoli, što dodatno ukazuje na izuzetan status pokojnika.

Među najzanimljivijim nalazima nalazi se egipatski skarabej, mali amulet izrađen od svetlozelenog steatita. Datovan je u period XX–XXII egipatske dinastije, a pretpostavlja se da je bio deo ogrlice. U starom Egiptu skarabej je imao važno religijsko značenje i povezivao se sa obnovom života, ponovnim rađanjem i zagrobnim svetom. Njegovo prisustvo u grobu na Balkanu ukazuje na to da su vredni predmeti iz udaljenih krajeva mogli stizati do lokalnih elita posredstvom trgovačkih i kulturnih veza.

U grobu su pronađeni i ostaci oružja, među kojima su noževi, mačevi i čak 25 skitskih strelica. Otkrivena je i figura konja, za koju se pretpostavlja da je bila deo ukrasne opreme. Ovi nalazi upućuju na ratnički identitet pokojnika i njegov značaj u tadašnjoj zajednici.

ddd

Velika humka nije bila samo grob jednog čoveka. U njoj su sahranjeni i drugi članovi porodice, među kojima su bili žena i dete. Ženski grob posebno se izdvaja po raskošnim prilozima: pronađene su zlatne narukvice, grivne, prstenje za kosu, ogrlica od ćilibarskih perli i čak 14 bronzanih fibula koje su služile za pričvršćivanje odeće. U grobu su otkrivena i tri bronzana suda grčkog porekla, što dodatno govori o vezama tadašnjih zajednica sa mediteranskim svetom.

Na osnovu rasporeda grobova i pronađenih predmeta, arheolozi pretpostavljaju da je Velika humka predstavljala porodični mauzolej uglednog plemenskog poglavara. Postoji i mogućnost da su sahrane muškarca i žene obavljene istovremeno ili u kratkom vremenskom razmaku, ali pojedinosti o njihovom odnosu i okolnostima smrti nisu u potpunosti razjašnjene.

Ovo arheološko nalazište pokazuje da su zajednice koje su pre više od dva milenijuma živele na prostoru današnje Srbije imale razvijenu društvenu hijerarhiju, složene pogrebne običaje i kontakte sa udaljenim oblastima. Velika humka u Pilatovićima zato predstavlja izuzetno značajno svedočanstvo o praistorijskoj prošlosti Balkana i vezama koje su povezivale ovaj prostor sa Grčkom, Italijom i Egiptom.

(sveoarheologiji)