U okviru obeležavanja dva veka postojanja Matice srpske, održana je svečana akademija. 

Na skupu su se obratili predsednik Matice srpske prof. dr Dragan Stanić, Njegova Svetost Patrijarh srpski gospodin Porfirije, kao i savetnik predsednika Republike Srbije za regionalna pitanja Miloš Vučević.

Događaj predstavlja centralni deo jubileja jedne od najstarijih i najznačajnijih kulturnih institucija srpskog naroda.


Obraćanje Miloša Vučevića

 

Miloš Vučević je na početku obraćanja istakao da Matica srpska već dva veka predstavlja mesto sabranja i duhovnog jedinstva srpskog naroda, koji je kroz burnu istoriju opstajao uprkos promenama država, carstava i ideologija.

"200 godina, dva stoleća sabranja, dva stoleća sabornog trajanja burne i stradalne istorije jednog naroda koji je svedočio i u istoriji ispratio države, carstva, ideologije, a ipak opstajao. Narod koji je iz plodonosne energije ljubavi prema sopstvenom identitetu izrodio svoju Maticu srpsku. Maticu koja je rođena u trećoj deceniji 19. veka u Pešti, van granica tadašnje srpske države, ali na samom ishodištu srpske duhovnosti tog vremena."

"Maticu koja je u tom odsudnom istorijskom času bila ognjište i dom svih Srba, čak i kad jednog zajedničkog državnog krova nad svima nama nije bilo, i koja je bila duhovni prostor saborovanja u vremenu rasejanja. Maticu koja je mirno, strpljivo i postojano istoriju ispratila i Austrijskom carstvu i Austrougarskoj monarhiji, i Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca i Kraljevini Jugoslaviji, i Federativnoj Narodnoj Republici Jugoslaviji i Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, i Saveznoj Republici Jugoslaviji, i Državnoj zajednici Srbije i Crne Gore, i koja je dočekala stvarnost Republike Srbije u čije je državotvorne temelje ulivena. Dočekala je svoju Srbiju. Sve to srpski narod je preživeo i nadživeo upravo zato što je imao svoju Maticu i zato što je znao i verovao da je pripadnost tom narodu od Boga blagoslovena ako veruješ i voliš ono što jesi."

"Čuvajući svoje reči, čuvamo svoj svet; čuvajući svoj jezik, čuvamo sebe i svoju čast; čuvajući svoju Maticu, čuvamo i Srbiju. Neka Gospod usliši naše želje da čuvamo i sačuvamo srpstvo. Živela Matica srpska, živela srpska dinastija, živela Vojvodina Srbije, Tamiški Banat i živela naša jedina otadžbina, živela Srbija!"

Obraćanje patrijarha Porfirija

Patrijarh srpski Porfirije u svom obraćanju istakao je duhovni značaj Matice srpske za srpski narod, naglašavajući da su znanje i ljubav nerazdvojni temelji na kojima počiva njena misija.

"Za nas hrišćane, ne samo da je velika i važna, nego je i opšte obavezujuća reč svetog apostola Pavla koji piše svojim savremenicima, hrišćanima u Korintu, poručujući svakoj potonjoj, pa i našoj generaciji, da znanje nadima, a ljubav izgrađuje. Znajući za blagotvorne posledice sticanja znanja i ljubavi i njihovog usaglašavanja u svakodnevnom životu, a onda i obrazovnom, naučno-istraživačkom, kulturnom, umetničkom i svakom drugom polju stvaralaštva, naši slavni i čestiti preci, koji su osnovali Maticu srpsku, baš ovu novozavetnu reč izabrali su za svoju ideju vodilju."

"Sticanje znanja nije za njih bilo samo sebi cilj, niti privilegija pojedinca, već podstaknuti ljubavlju prema svom porobljenom narodu i državi, prevashodno su se, pod okriljem vere pravoslavne i uz svetovnu podršku Crkve Svetosavske, starali za zajedničko dobro, za kolektivno dobro. Otud je naša radost danas velika, jer smo se sabrali da obeležimo veliki nacionalni jubilej, 200. godišnjicu Matice srpske, ustanove koja je duboko utkana u duhovnu i kulturnu istoriju srpskog naroda. Još od osnivanja 1826. godine, Srpska pravoslavna crkva i Matica srpska idu u korak, idu istim putem, idu ruku pod ruku, ali, naravno, svaka u svom prizivu, u svojoj službi, u svome naznačenju i u svojim kompetencijama."

"Neka ovaj veliki jubilej bude podsticaj da Matica srpska i u vremenima koja dolaze ostane mesto sabiranja, učenosti i odgovornog dijaloga, na korist naroda i na dobro budućih pokolenja. Neka bude prostor u kojem će, po uzoru na sabornost Crkve, Srbi moći da razgovaraju jedni sa drugima, da se uče da postoji nešto trajnije i uzvišenije od pojedinačnih, individualnih i stranačkih interesa, a to je dobro našeg naroda gde god da živi i napredak naše otadžbine, naše matice Srbije."

"Čestitajući dvesta godišnjicu, prizivamo Božiji blagoslov na sve koji svoje znanje, trud i odgovornost utemeljuju na ljubavi prema svom narodu, koja izvire iz ljubavi prema Bogu, a za dobrobit svakog čoveka, i ugrađuju ih u delo Matice srpske. Zato je naša molitva Gospodu i ravnoapostolnom prosvetitelju Srba, svetom ocu Savi, da matičin krstojeći put bude ispunjen mudrošću, stvaralačkom snagom, vernošću i ljubavlju koja sve čini na dobro našeg naroda i svakog čoveka. Amin."



Obraćanje predsednika Matice srpske

Predsednik Matice srpske prof. dr Dragan Stanić na početku obraćanja istakao je da se navršava dva veka postojanja Matice srpske, naglašavajući njen značaj za srpski narod i ulogu koju je imala u očuvanju kulture, nauke i identiteta još od osnivanja u 19. veku.

"Navršila su se dva veka trajanja naše i vaše Matice srpske. Sa njom je i celom srpskom narodu bar malo bilo lakše i lepše, pametnije i mudrije živeti nego što bi bilo da takva specifična i prepoznatljiva ustanova nije osnovana i da nije obavljala svoju misiju."

"Povod za nastanak naše ustanove bilo je nastojanje dobronamernih i preduzimljivih Srba iz Pešte da pomognu Đorđu Magaraševiću u spašavanju srpske letopisije. Časopis je započeo sa izlaženjem oktobra 1824. godine. Ta akcija je uspela, pa je Letopis od 4. po starom, tj. od 16. februara po novom kalendaru 1826. godine počeo da izlazi staranjem tada osnovane književne, naučne i kulturne ustanove Matice srpske."

"Jedan veliki početak izlaženja književnonaučnog časopisa izazvao je početak rada nove, Srbima neophodne i dragocene kulturne ustanove, najstarije od svih koje će tek potom nastati. Taj časopis, koji se od 1873. naziva Letopis Matice srpske, zajedno s američkim časopisom The Yale Review, danas jeste književnonaučni časopis koji na čitavom svetu najduže u kontinuitetu traje do naših dana."

"Nisu samo srpski sportisti nosioci veoma ozbiljnih rekorda u svetskim okvirima. Mi imamo takve književnike, umetnike, naučnike i institucije različitih profila."

"Zahvaljujući zaštiti koju je pružila novonastala ustanova, Letopis je do dana današnjeg opstao, razvijajući svoju delatnost, kao i podstičući razvoj ustanove kojoj pripada. Taj razvoj tekao je u konceptualnom domenu koji je definisan na samom početku ove velike stvaralačke avanture."

"Nije sada prilika da detaljnije zalazimo u svekoliku širinu te delatnosti, ali je dovoljno da konstatujemo kako su i Letopis i Matica srpska bili suštinski usmereni ka ostvarenju tri saznajna stvaralačka cilja."

"Prvo, ka izgradnji identitetskih saznanja o Srbima, te ka negovanju književnih, naučnih i kulturnih vrednosti takvog karaktera."

"Drugo, ka saznanju slovenskog sveta i zajedništva, te mesta Srba u takvom kontekstu."

"Treće, ka sagledavanju Evrope, evropske književnosti i kulture, te svetskih horizonata relevantnih za srpsku kulturu i za njeno razumevanje svečovečanskog konteksta u kojem postojimo."

"Ovakav književno-kulturni obrazac bio je i ostao od suštinskog značaja ne samo za Letopis, nego i za celu Maticu srpsku. Stoga je naša ustanova nastojala da pribira i organizuje pre svega saznajnu dimenziju takvog pogleda na svet, a to znači književno, umetničko, naučno i kulturno stvaralaštvo u najširem smislu te reči."

"Na takvom temelju Matica je delovala i deluje kao ustanova prosvetiteljska po karakteru, ona koja je uverena da svekoliko provereno i pouzdano znanje treba da, mimo svih čisto mitskih, fantazmagorijskih, pa i ideoloških varijacija, u razvijenom kritičkom obliku bude izloženo kao istinska potreba celog srpskog naroda i njegova autentična legitimacija pred svekolikom planetarnom kulturom."

"Ovakvu prosvetiteljsku orijentaciju Matica srpska je, uz neophodne modifikacije, nosila i prenosila kroz veoma različite kulturno-istorijske epohe. Od svih tih epoha i svih tih formacija u rasponu od prosvetiteljskog klasicizma, preko romantizma, pa nadalje do naših dana, do modernizma, do postmodernizma i neoavangarde, Matica je uspela da preuzme ono najbolje i da ugradi u svoj večno usavršavani prosvetiteljski program."

"Tako se zbilo sa Vukovim reformskim pokretom, s kojim se Matica dugo koškala i svađala. Tako se zbilo sa Miletićevskim političkim pokretom, koji je Matica spontano i strpljivo usvajala i nadograđivala ozbiljnim radom u kulturi."

"Sa ove dve krupne dimenzije, uključujući bogat razvoj književnosti, umetnosti, filologije i nauke, Matica srpska je na takvoj poetičkoj osnovi stekla ne samo intelektualnu i prosvetnu, nego i narodnu i političku stabilnost, na osnovu koje je hrabro, promišljeno i mudro mogla da prolazi kroz sve novija i novija istorijska iskušenja. Ta iskušenja su bila mnogostruka, bilo je i lutanja i traženja, čak i dodatnih preispitivanja, ali su najsvetliji ciljevi jasno držani u svom vidokrugu, ma kakav ambijent bio kroz koji se prolazilo."

"U domenu političkih i državno-pravnih odnosa Matica je postojala i obavljala svoju misiju u različitim sistemima: u Habzburškom carstvu od 1826. do 1918, u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Kraljevini Jugoslaviji od 1918. do 1941, u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji od 1945. do 1991, u Saveznoj Republici Jugoslaviji, odnosno Državnoj zajednici Srbije i Crne Gore od 1992. do 2006, te u Republici Srbiji od 2006. godine."

"Matica je preživela iskušenja administrativnih pokušaja Ugarske da pravnom argumentacijom zabrani dalji rad ustanove 1835. godine. Preživela je revolucionarna zbivanja i građanski rat 1848–1849. godine. Kao što je preživela kako Prvi, od 1914. do 1918, tako i Drugi svetski rat, od 1941. do 1945. Istorijska iskustva Matice srpske poučavaju nas da svaki napad na Maticu srpske i srpsku kulturu uopšte nagoveštava i produžetak nasilja, te ugrožavanje čak i gole egzistencije srpskog naroda. Posle svih razornih istorijskih događaja, ustanova se uspešno oporavljala i postajala jača, te sadržinski bogatija."

"Tako nešto se moglo desiti pre svega zbog toga što je Matica srpska imala jasan osnovni strateški orijentir, pa je oko takvog orijentira mogla uvek iznova da okupi kreativnu energiju novih, mlađih, entuzijastički ponesenih delatnika. Tako je izgrađen čitav sistem Matice srpske, koji osim Matice majke ima i posebne ustanove od najveće građe i značaja u srpskoj kulturi. Biblioteka Matice srpske, Galerija Matice srpske, Izdavački centar Matice srpske, nekada izdavačko preduzeće, jesu ponos ne samo matičinog sistema, nego i srpske kulture u celini. Kada se tome dodaju i ustanove u čijem osnivanju je Matica aktivno učestvovala, počev od Srpskog narodnog pozorišta, Muzeja Vojvodine, Sterijinog pozorja i drugih, kada se dodaju društva članova Matice srpske u Crnoj Gori i Republici Srpskoj, onda se ovaj lanac ustanova i udruženja nezaustavljivo širi i postaje jasno da je Matica srpska svojevrsna Alma mater, hraniteljica majka u kojoj su se začinjavala i rađala različita čeda, plodovi koji su svojim sazrevanjem postajali zasebne institucije od kapitalnog značaja za srpsku kulturu."

"U mnogobrojnim iskušenjima s kojima je bila suočena, Matica srpska je održavala bliske veze sa сродnim, sestrinskim ustanovama, često je usaglašavala svoju delatnost s njima, pri čemu su neretko pojedine ličnosti bile ključni nosioci takve bliskosti i saradnje dveju kreativnih kuća. Matica je stoga prirodno uključena u saradnju sa Srpskom akademijom nauka i umetnosti, kao i svim ranijim organizacionim oblicima njenog kontinuiteta. Isto tako je prirodno uključena u saradnju sa Akademijom nauka i umetnosti Republike Srpske, sa univerzitetima u Beogradu, Novom Sadu i drugim gradovima Srbije, kao i u Republici Srpskoj i Crnoj Gori. Veoma je mnogo ustanova i udruženja s kojima se saradnja ostvaruje, a Matica nastoji da bude prisutna na celini srpskog kulturnog prostora."

"Maticu srpsku ništa ne bi smelo da odvoji od Gospoda Boga Isusa Hrista, od Srpske pravoslavne crkve, od srpskog naroda i države za koje ćemo se svi zajedno i Bogu moliti i duhovno delati i kulturom stvarati. Sveti Duh je obasjao osnivače Matice srpske da u trenutku osnivanja ustanove zavetno nalože potomcima da deluju, kako su rekli, sad i odsada, bez prestanka, zauvek."

"Taj Duh Sveti, ugrađen u Maticu srpsku, nalaže nam da, obasjani srpskom kulturom, spremno dočekamo čak i apokaliptičke ishode ovoga sveta, ako oni moraju da uslede. Ne smemo Duh Sveti izneveriti. I znajući šta je naš istinski put, hrabrimo sebe rečima osnivača ustanove: 'tako, a ne inače', i molitveno dodajmo: 'tako nam Bog pomogao'. Hvala."