Neka od njih zabeležena su u srednjovekovnim poveljama, dok su druga vezana za poznate vladarske i vlastelinske porodice.

Važno je, međutim, napraviti razliku između starog porodičnog imena i stalnog prezimena u današnjem smislu. U srednjem veku ime porodice ili roda nije uvek bilo nepromenljivo kroz generacije. U Kneževini Srbiji stalna prezimena zvanično su ustanovljena naredbom kneza Aleksandra Karađorđevića 1851. godine, kada je određeno da se prezimena ubuduće prenose kao stalna.

Prezimena zabeležena još u 14. veku

Jedan od najvažnijih izvora za proučavanje starih srpskih prezimena jeste Dečanska hrisovulja iz 1330. godine, odnosno povelja kralja Stefana Dečanskog kojom su manastiru dodeljeni određeni posedi. U njoj su popisani ljudi i porodice koje su živele na tim imanjima, a među zabeleženim imenima nalaze se Šavčići, Bogdanovići, Pobratovići, Stanići i Srezojevići.

U istoj povelji pominju se i Brajići, Dobromirovići, Slavojevići, Veseljkovići, Radogostići i Hreljići, što pokazuje koliko daleko u prošlost mogu da sežu pojedina porodična imena koja i danas zvuče prepoznatljivo.

Još neka prezimena zabeležena su u srednjovekovnim dubrovačkim arhivima, među njima Martić, Radojević, Ivanović i Ljubišić, dok se Kaluđerović i Episkopović povezuju sa crkvenim zvanjima i precima koji su pripadali crkvenoj hijerarhiji.

Po kome su Srbi dobijali prezimena?

Najveći broj prezimena nastajao je prema muškom pretku, odnosno patronimički. Tako su od imena poput Jovan, Petar, Nikola ili Radogost nastajala porodična imena Jovanović, Petrović, Nikolić i Radogostić. Postojala su i prezimena nastala po nadimku, zanimanju, mestu porekla, fizičkoj osobini ili karakteru.

Zato nastavak -ić ne treba automatski tumačiti samo kao „malo“ ili „mlado“ – u mnogim prezimenima on pre svega označava potomstvo ili pripadnost rodu.

Prezimena koja su nosili velikaši i vladarske porodice

Posebno zanimljivu grupu čine prezimena koja su ostala upamćena zahvaljujući srednjovekovnim velikašima i vladarskim dinastijama. Među njima su Nemanjić, Branković, Lazarević, Vojinović, Mrnjavčević, Vlastimirović, Vukanović i Jakšić.

Neka od tih imena nisu bila prezimena u potpuno istom smislu u kojem ih danas razumemo, već nazivi dinastija ili rodova koje su istoričari kasnije koristili za označavanje određene vladarske loze. Upravo zbog toga nije svako srednjovekovno „prezime“ moguće direktno uporediti sa današnjim prezimenom.

Ipak, jedno je sigurno – srpska porodična imena imaju veoma dugu i složenu istoriju. Od imena zabeleženih u poveljama starim gotovo sedam vekova do prezimena koja danas nose milioni ljudi, ona predstavljaju svojevrsni trag o poreklu, porodici i društvu u kojem su živeli naši preci.

A možda se među njima nalazi i prezime koje danas nosite vi.