Austrijsko Ministarstvo odbrane potvrdilo je da su Eurofighter poleteli dva dana zaredom, 10. i 11. maja, kako bi identifikovali američke vojne avione koji su se našli iznad austrijske teritorije bez uredno odobrenog preleta. Portparol Ministarstva odbrane Mihael Bauer potvrdio je da su američke letelice presretnute, nakon čega su se okrenule i vratile ka Minhenu.

Koliko su austrijski lovci sposobni da zaustave američko kršenje vazdušnog prostora?

Prema dostupnim izveštajima, prvi incident dogodio se 10. maja iznad oblasti Totes Gebirge u Gornjoj Austriji, više od 60 kilometara od nemačke granice. Austrijska vojska je podigla dva Eurofighter-a nakon što su detektovana dva američka vojna aviona tipa PC-12, odnosno letelice koje se često povezuju sa američkim specijalnim operacijama pod oznakom U-28A Draco. Bauer je naveo da su avioni leteli bez potrebnog odobrenja, dok je austrijska strana slučaj prebacila na diplomatski nivo.

U-28A Draco (modifikovani Pilatus PC-12) je inače najmanji avion Ratnog vazduhoplovstva SAD. Koristi ga Komanda za specijalne operacije Ratnog vazduhoplovstva (AFSOC) za obaveštajne, nadzorne i izviđačke misije. U-28A ima posadu od četiri člana, uključujući dva pilota, oficira za borbene sisteme i operatera taktičkih sistema.

Sličan scenario ponovio se već sledećeg dana. Američki avioni ponovo su uočeni u austrijskom vazdušnom prostoru, što je dovelo do novog podizanja Jurofajtera radi presretanja i identifikacije. Austrijski odgovor formalno je bio standardna procedura zaštite suvereniteta vazdušnog prostora, ali politički zvuči mnogo jače: neutralna Austrija, koja nije član NATO-a, morala je dva dana zaredom da podiže lovce zbog letelica države koja u većem delu Evrope obično deluje kao domaćin, zaštitnik ili komandni centar.

Austrija je svoju neutralnost dobila 1955. godine, nakon Državnog ugovora kojim je okončana posleratna okupacija zemlje u kojoj se rodio firer. Beč nije formalni deo NATO sistema kolektivne odbrane, ali je duboko okružen NATO prostorom i EU bezbednosnom infrastrukturom. Zbog toga svaki neodobreni ulazak stranih vojnih aviona, poput američkih, ipak ne može jednostavno da se tretira kao tehnička greška bez političkog ukusa.

Naravno, sama činjenica da su austrijski lovci poleteli ne znači da je Beč bio spreman za bilo kakvu eskalaciju sa Vašingtonom. Njihov zadatak bio je identifikacija, vizuelna potvrda i prinuda letelica da promene kurs. To se i dogodilo. Američki avioni su, prema navodima austrijske strane, napustili vazdušni prostor i vratili se ka Minhenu.

Zanimljiviji deo priče nalazi se u samim austrijskim lovicma Eurofighter. Austrija koristi avione Eurofighter Typhoon Tranche 1, nabavljene 2000-ih. U vreme isporuke, ti avioni bili su politički i vojno veliki posao za Beč, ali danas pripadaju najstarijoj generaciji Jurofajtera, sa ozbiljnim ograničenjima u poređenju sa kasnijim varijantama Tranše 2, Tranše 3 i budućih standarda sa novim radarima.

Eurofighter Typhoon Tranche 1 prvenstveno su projektovani kao lovci za nadmoć u vazduhu, sa korenima u kasnom Hladnom ratu. Njihove mogućnosti vazduh-zemlja su ograničene, avionika je starija, a kompatibilnost sa novijim oružjem i mrežnim sistemima daleko slabija nego kod modernijih verzija. Upravo zato su ih pojedini operateri već povlačili iz prve linije ili prebacivali na sekundarne zadatke, poput obuke i vazdušne policije.

Za zadatak koji su austrijski avioni obavili, to nije presudno. Presretanje malenih američkih PC-12, odnosno U-28A, ne zahteva najnoviji AESA radar, najmodernije rakete ili potpunu mrežnu integraciju. Dovoljni su dežurni lovci, kontrola letenja, radarska slika, brzina reakcije i piloti sposobni da brzo dođu do cilja i izvrše identifikaciju. U takvoj ulozi austrijski Eurfighter i dalje ima smisla.

Problem nastaje kada se postavi šire pitanje: koliko bi austrijska flota bila sposobna u ozbiljnijem vazdušnom sukobu? Tu Tranche 1 pokazuje godine. Starija arhitektura radara i avionike, ograničena nadogradivost i visoki troškovi modernizacije čine ove avione sve manje privlačnim. Eurofighter je, zajedno sa švedskim Gripenom, dugo ostao među poslednjim velikim evropskim lovačkim programima koji su se oslanjali na mehanički skenirane radare, pre prelaska na savremenije AESA sisteme. To ih stavlja u nepovoljniji položaj u odnosu na moderne američke, kineske i ruske lovce, gde su fuzija senzora, elektronsko ratovanje i mrežno dejstvo postali standard.

Britansko iskustvo dodatno pokazuje problem. London, iako jedan od glavnih oslonaca programa Eurofighter, ubrzano povlači starije avione i ulaže u ograničenu modernizaciju dela flote novim radarima. Istovremeno se oslanja na F-35 kao avion koji treba da nosi ključne sposobnosti u budućnosti. Takav trend nije slučajan. Eurofighter ostaje solidan evropski lovac, naročito u novijim verzijama, ali se konstantno suočava sa pitanjem odnosa cene, modernizacije i stvarnih performansi u odnosu na američke platforme.

Austrijski slučaj zato ima dve strane. Prva je simbolička i politički zanimljiva: mala država podigla je lovce na američke vojne avione i formalno odbranila pravilo da se njen vazdušni prostor ne koristi bez dozvole. Druga je vojno-tehnička: avioni koji su to uradili sposobni su za vazdušnu policiju, ali nisu dokaz da Austrija raspolaže modernom borbenom avijacijom spremnom za zahteve današnjeg rata.

(Oružje online)