Velika većina savremenih istoričara uverena je da je Isus iz Nazareta bio stvarna istorijska ličnost koja je živela u prvom veku i bila razapeta za vreme rimskog namesnika Pontija Pilata, a hrišćani širom sveta dugo veruju da se Isusov grob nalazi ispod Crkve Svetog groba u Jerusalimu, pše Euronews.

Crkva Svetog groba, poznata među pravoslavnim hrišćanima i kao Crkva Vaskrsenja, nalazi se u hrišćanskoj četvrti Starog grada Jerusalima. Ona predstavlja jedno od najvažnijih svetilišta hrišćanstva, jer se veruje da je izgrađena na mestu na kojem su se nalazili Golgota, Isusov grob i mesto njegovog vaskrsenja. Njenu izgradnju naručio je rimski car Konstantin Veliki, a podignuta je u četvrtom veku.

Prva crkva osvećena je 335. godine nove ere. Tokom svoje istorije, građevina je više puta rušena i obnavljana. Naročito velika oštećenja pretrpela je 1009. godine, za vreme fatimidskog kalifa al-Hakima. U narednim decenijama crkva je delimično obnovljena.

Nakon što su krstaši 1099. godine osvojili Jerusalim, izvršene su opsežne izmene na crkvi. Njen današnji izgled rezultat je brojnih faza izgradnje i obnove.

Dugo vremena gotovo da nisu bile dozvoljene nikakve strukturne promene, radovi na obnovi niti arheološka iskopavanja, jer crkvu dele različite hrišćanske denominacije, od kojih se svaka plašila da bi izmene mogle da oslabe njena prava i uticaj. Međutim, različite strane sada su postigle dogovor. Od 2016. godine Crkva Svetog groba prolazi kroz restauraciju, prvi put posle više od 200 godina.

Drevne grobnice i vrt otkriveni ispod poda crkve

Godine 2022. prvobitno je planirana sveobuhvatna obnova poda crkve. Kako su radovi napredovali, projekat se pretvorio u obimno arheološko iskopavanje. Istraživači su ispod crkve otkrili napušteni kamenolom, poljoprivredne parcele, vrt i grobnice uklesane u stenu.

Vrt je od posebnog značaja, jer se u Jevanđelju po Jovanu pominje vrt na mestu Isusovog raspeća. Prema Bibliji, raspeće se dogodilo u blizini granica Jerusalima. U Poslanici Jevrejima navodi se da je Isus stradao izvan gradskih vrata. I ovaj podatak podudara se sa nalazima arheologa.

Glavna arheološkinja Frančeska Romana Stasola sa rimskog univerziteta „La Sapijenca“ tumači ove nalaze kao dokaz postojanja nekadašnjeg pogrebnog prostora. Prema njenim rečima, iskopavanja ukazuju na to da se između Golgote, poznate i kao Kalvarija u Novom zavetu, i grobnice nekada nalazilo obrađivano zemljište.

Arheolozi su takođe pronašli tragove maslina i vinove loze, datirane u period oko 33. godine nove ere, kada se obično smešta Isusova smrt.

Prema Stasoli, grobnice uklesane u stenu takođe ukazuju na postojanje ranijeg groblja. Jevanđelja po Mateju, Marku i Luki opisuju Isusov grob kao grobnu komoru isklesanu u steni, tako da se i ovaj detalj uklapa u arheološke nalaze.

Nema konačnog dokaza

Ova otkrića ne predstavljaju naučni dokaz da je Isus sahranjen ispod mesta na kojem se danas nalazi Crkva Svetog groba. Ne postoji natpis koji bi to potvrdio, niti se može dokazati da grobna komora prethodno nije bila korišćena ili da je pripadala Josifu iz Arimateje, koji je, prema jevanđeljima, položio Isusa u svoju novu grobnicu isklesanu u steni. Osim toga, biljni ostaci još uvek se ne mogu precizno datirati u vreme raspeća.

Zbog toga arheološka iskopavanja ne rešavaju pitanje stvarnog mesta Isusovog pogreba. Ipak, ona pokazuju da lokalitet koji hrišćani vekovima poštuju kao sveto mesto poseduje geografske i arheološke karakteristike koje odgovaraju opisima iz Novog zaveta.