Tajanstvena hladna zona u Atlantskom okeanu, poznata kao „hladna anomalija“ (cold blob), godinama zbunjuje naučnike, a najnovija studija donosi zabrinjavajuće zaključke. Reč je o području južno od Grenlanda i Islanda, jedinom delu svetskih okeana koji se hladi dok ostatak planete beleži rast temperatura.

Nova istraživanja pokazuju da je ova pojava verovatno povezana sa slabljenjem AMOC-a (Atlantske meridionalne cirkulacije prevrtanja), jednog od najvažnijih sistema okeanskih struja na Zemlji. Ovaj sistem funkcioniše kao ogromna pokretna traka koja prenosi toplu vodu iz tropskih krajeva ka severu, dok se hladnija voda vraća nazad ka jugu.

Kako AMOC slabi, sve manje toplote stiže do severnog Atlantika, zbog čega se upravo u tom regionu formira velika hladna mrlja.

Do sada su naučnici bili podeljeni oko uzroka ove anomalije. Jedna grupa smatrala je da okean u tom području gubi više toplote zbog promena vetrova i oblaka, dok je druga tvrdila da je problem u slabljenju okeanskih struja koje donose toplu vodu.

Nova studija, objavljena u časopisu Geophysical Research Letters, zasniva se na podacima prikupljenim sa okeanskih instrumenata i satelita, a ne samo na kompjuterskim modelima. Rezultati daju snažnu podršku teoriji da je glavni uzrok upravo slabljenje AMOC-a.

Preti „tačka bez povratka“

Stručnjaci upozoravaju da globalno zagrevanje dodatno ubrzava ovaj proces. Topljenje ledenih masa unosi velike količine slatke vode u okean, remeteći ravnotežu temperature i saliniteta od koje zavisi normalno funkcionisanje okeanskih struja.

Autori studije navode da postoje sve jasniji znaci da se AMOC približava kritičnoj tački nakon koje bi mogao da doživi kolaps. Prema pojedinim procenama, ta prelomna tačka mogla bi biti dostignuta već sredinom ovog veka, iako naučnici ističu da i dalje postoje određene neizvesnosti.

„S obzirom na postojanje kritične tačke AMOC-a i sve veći broj ranih upozoravajućih signala, snažni dokazi o njegovom slabljenju predstavljaju ozbiljan razlog za zabrinutost društva i donosilaca odluka“, navode istraživači.

Posledice bi bile dramatične

Mogući kolaps AMOC-a imao bi ozbiljne posledice širom planete.

Nivo mora duž istočne obale SAD mogao bi naglo da poraste, Evropu bi pogodile znatno hladnije i oštrije zime, dok bi promene u monsunskim sistemima izazvale dugotrajne suše u pojedinim delovima Afrike.

Ipak, deo naučne zajednice poziva na oprez. Džonatan Bejker, viši klimatski stručnjak britanskog Met Officea, izjavio je da ovu studiju vidi kao još jedan važan dokaz povezanosti između AMOC-a i hladne anomalije, ali ne i kao konačan odgovor na sva pitanja.

Iako misterija još nije potpuno rešena, naučnici se slažu u jednom – promene koje se dešavaju u severnom Atlantiku pažljivo se prate jer bi mogle da imaju posledice za klimu širom sveta.